Çocuklukta Başlıyor, Yetişkinlikte Hayatı Zorlaştırıyor! DEHB'nin Gizli Belirtileri

Sürekli Erteliyor, İşlerinizi Bitiremiyor Musunuz? Nedeni DEHB Olabilir
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu (DEHB), yalnızca çocukluk döneminde görülen bir sorun olarak değerlendirilmemeli. Çocuklarda aşırı hareketlilik ve dikkat dağınıklığıyla kendini gösterebilen DEHB, yetişkinlikte ise erteleme alışkanlığı, zaman yönetiminde güçlük ve günlük sorumlulukları yerine getirmekte zorlanma gibi belirtilerle ortaya çıkabiliyor.

Anadolu Sağlık Merkezi Hastanesi Uzman Klinik Psikoloğu Jülide Unutmaz, DEHB'nin yalnızca hareketlilik veya dikkatin kolay dağılmasıyla açıklanamayacağını belirterek, bu durumun kişinin günlük yaşamını düzenleme becerilerini de etkileyebildiğini söyledi.

DEHB'nin nörogelişimsel bir durum olduğunu ifade eden Unutmaz, "DEHB; dikkat, dürtü ve hareketlilik kontrolünün yanı sıra kişinin kendini düzenleme becerilerini de etkileyebilen nörogelişimsel bir durum. Çocuklarda aşırı hareketlilik, dikkatin kolay dağılması, bir işe başlamakta veya başladığı işi bitirmekte zorlanma, sandalyede, masa başında ya da okul sırasında otururken çabuk sıkılma gibi belirtiler görülebiliyor." dedi.

YETİŞKİNLERDE ERTELEME VE ZAMAN YÖNETİMİ SORUNLARI ÖNE ÇIKIYOR

DEHB belirtilerinin yaşa bağlı olarak farklılaşabildiğini belirten Unutmaz, çocuklarda aşırı hareketliliğin daha belirgin olduğunu, yetişkinlerde ise günlük sorumlulukların yerine getirilmesinde yaşanan güçlüklerin ön plana çıktığını kaydetti.

Yetişkinlerin işlerini planlama, öncelik sırasına koyma ve başladıkları görevleri tamamlama konusunda zorlanabildiğini anlatan Unutmaz, şu ifadeleri kullandı:

"Çocuklarda hareketlilik ve dikkatin kolay dağılması daha belirgin olabilirken yetişkinlerde dikkat dağınıklığına erteleme davranışı da eşlik edebilir. Zaman yönetiminde zorlanma, işleri belirli bir sıraya koyamama ve mevcut planları ilerletmekte güçlük çekme gibi durumlar yaşanabilir. Bu nedenle DEHB yalnızca hareketli çocuklarla ilişkilendirilmemeli."

HER DİKKAT DAĞINIKLIĞI DEHB ANLAMINA GELMİYOR

Günlük yaşamda karşılaşılan dikkat sorunlarının farklı nedenlerden kaynaklanabileceğini vurgulayan Unutmaz, özellikle uykusuzluk, yoğun stres ve uzun süreli ekran kullanımının konsantrasyonu olumsuz etkileyebildiğine dikkat çekti.

DEHB değerlendirmesinde belirtilerin sıklığı ve günlük yaşama etkisinin önemli olduğunu belirten Unutmaz, şu uyarıda bulundu:

"Hepimizin dikkati zaman zaman dağılabilir. Uykusuz kaldığımızda, stresli olduğumuzda veya çok fazla ekrana maruz kaldığımızda dikkatimizi toplamakta zorlanabiliriz. Ancak bu durum doğrudan DEHB'yi işaret etmez. Değerlendirme sırasında belirtilerin ne kadar sık ortaya çıktığına ve kişinin aile, iş veya okul yaşantısını hangi ölçüde etkilediğine bakılması gerekiyor."

HAREKETLİ ÇOCUKLAR YARAMAZ OLARAK ETİKETLENMEMELİ

DEHB belirtileri gösteren çocukların zaman zaman yanlış değerlendirildiğini ifade eden Unutmaz, dikkatini toplamakta veya hareketlerini kontrol etmekte zorlanan çocukların yaramaz, şımarık ya da disiplinsiz olarak nitelendirilmesinin doğru olmadığını söyledi.

Çocukların yaşadığı güçlüklerin davranış bozukluğu veya disiplin eksikliği olarak görülmemesi gerektiğini belirten Unutmaz, şöyle konuştu:

"Dikkatini toplamakta veya hareketlerini kontrol etmekte zorlanan çocuklar, şımarık, yaramaz ya da disiplinsiz olarak etiketlenebiliyor. Oysa DEHB bu tanımlamalardan tamamen farklı bir durum. Dışarıdan bakıldığında söz dinlemiyormuş gibi görünen bir çocuk, aslında dikkatini sürdürmekte veya davranışlarını düzenlemekte çok fazla zorlanıyor olabilir. Bu nedenle çocuğun yaşadığı güçlüklerin doğru değerlendirilmesi önemli."

DEHB TANISI TEK BİR TESTLE KONULMUYOR

DEHB tanısının kapsamlı bir değerlendirme süreci gerektirdiğine dikkat çeken Unutmaz, yalnızca tek bir test sonucuna dayanılarak tanı konulamayacağını vurguladı.

Tanı sürecinde aileden alınan bilgiler, öğretmenlerin gözlemleri ve klinik görüşmelerin birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Unutmaz, değerlendirme sonrasında kişinin ihtiyaçlarına uygun destek planı oluşturulduğunu ifade etti.

Unutmaz, "Değerlendirme sürecinde öğretmenlerin gözlemleri, aileden alınan bilgiler ve klinik görüşmeler önem taşıyor. Doğru değerlendirmenin ardından kişinin ihtiyaçlarına özel bir destek planı oluşturuluyor. Bu süreçte psikoeğitimler verilebiliyor, davranışsal yöntemlerden yararlanılabiliyor ve gerekli görüldüğünde medikal tedavi uygulanabiliyor. Buradaki amacımız kimseye bir etiket koymak değil, kişinin ihtiyaç duyduğu doğru desteği sunabilmek." dedi.

KAYNAK: MHA