Yalan Söylemek Sanıldığı Gibi Sadece Kötülükten Kaynaklanmıyor

Yalan söylemek, insan doğasının hem çok insani hem de bir o kadar rahatsız edici bir parçası olarak kabul ediliyor. Uzmanlar, yalanın her zaman kötü niyetle söylenmediğini, çoğu zaman temel bir içgüdü olan korku ve çaresizlikten beslendiğini ifade ediyor.

YALANIN TEMELİNDE KORKU VE KORUNMA İÇGÜDÜSÜ VAR

Klinik Psikolog Tuğçe Tunçel, hayatı boyunca her insanın mutlaka yalan söylediğini belirterek, bu eylemin sadece "kötü" insanlara mahsus olmadığını vurguladı. Yalanın nedenlerine odaklanılması gerektiğini ifade eden Tunçel, davranışın kökenindeki psikolojik paternleri şöyle açıkladı: “Hayatı boyunca insanlar mutlaka yalan söyler. Öncelikle ‘neden yalan söyleriz?’ sorusuna bakmak gerekir. Cevap olarak karşımıza çok temel ve insani bir içgüdü olan korku çıkar. İnsan zihni korku-merak dengesiyle çalışır; davranışlarımız ve hatta bağımlılıklarımız bu şekilde oluşur. Ceza almaktan, yargılanmaktan veya dışlanmaktan, bir şeyleri kaybetmekten korkabiliriz. Bu korkular sonucunda kendimizi koruma adı altında yalana başvurabiliriz. Dersi asan bir çocuğa bunu sorduğunuzda ‘hayır’ cevabını alabilirsiniz. Bu cevap o çocuğun kötü olduğunu değil, ceza almaktan korktuğunu gösterir. Aynı patern yetişkinlikte de devam eder.”

KABUL GÖRME ARZUSU VE SOSYAL MASKELEME

İnsanların dürüstlükten uzaklaşmasının bir diğer nedeninin ise "sevilme ve kabul görme" arzusu olduğunu belirten Tunçel, güncel yaşamdan örnekler sundu: “Bu yalanlar genellikle kimseye doğrudan zarar vermez. CV’lerin abartılması, sosyal medyada aslında mutsuzken çok mutlu anların paylaşılması veya ilk buluşmalarda ‘cool’ görünme çabası buna örnektir. Kişi kendini olduğu haliyle yeterli görmediğinde yalana ihtiyaç duyar; ancak bu noktada yalan bir maske haline gelerek kişinin gerçekliğini kaybetmesine neden olabilir.”

ÇATIŞMADAN KAÇIŞ VE REFLEKS HALİNE GELEN YALANLAR

Birçok kişinin "hayır" diyemediği için çatışmadan kaçmak amacıyla yalana başvurduğunu söyleyen Tunçel, patolojik yalanlara da dikkat çekti: “‘Hayır’ diyemeyen ve uyum sağlamaya çalışan kişiler, bir sorun çıkmasın diye ‘kırılmadım, sorun yok, her şey yolunda’ gibi ifadeler kullanabilir. Burada ki asıl motivasyon ‘seni kaybetmek istemiyorum’ düşüncesidir. Bazı insanlar için yalan artık bir savunma mekanizmasından çıkıp bir refleks haline gelmiştir. Çocukluğunda sürekli eleştirilen ve cezalandırılan kişilerde beyin ‘tehlike eşittir yalan’ şeklinde kodlama yapar. Bu kişiler bazen yalan söylediklerinin farkına bile varmazlar.”

YALANI ANLAMANIN İPUÇLARI: TUTARSIZLIK VE ZAMAN

Yalanı tek bir vücut dili hareketiyle anlamanın yanıltıcı olabileceğini kaydeden Tunçel, manipülatif yalanların tehlikesine değindi: “Tek bir işaretten yola çıkarak birinin yalan söylediğini anlamak mümkün değil ve yanıltıcı olabilir. Yalanın en büyük düşmanı zamandır. Hikaye zamanla detay değiştirir, çelişkiler ortaya çıkar. Gerçek olaylar zihinde bir bütünken, yalanlar puzzle parçaları gibi kopuk kalır. Sonuç olarak tutarsızlıklar ortaya çıkar. Duygusal tepki uyumsuzluğu da yalana işaret edebilir. Üzücü bir olayı gülerek veya çok donuk anlatmak gibi durumlar örnek olarak gösterilebilir. Soruyu soruyla cevaplamak, ‘sen bana güvenmiyor musun?’ gibi manipülatif çıkışlar odağı kendinden uzaklaştırma, bir dikkat saptırma yöntemidir.”

Tunçel son olarak, yalanı onaylamanın değil ancak anlamanın ilişkiyi iyileştirmede ilk adım olduğunu ifade ederek şu soruyu sordu: “Güvenin olduğu yerde yalan azalır, maskeler düşer. Kendimize şu soruyu sormalıyız: ‘Ben insanlara dürüst olabilecekleri güvenli bir alan açabiliyor muıyum?’”

KAYNAK: MHA