Şantiye Yükseliyor, Şehir Ölüyor: Malatya'da Münevver Hüsranı

6 Şubat’ın o dehşet veren sabahından bugüne koca bir bin gün geçti. Bugün Malatya’nın panoramasına baktığımızda gördüğümüz tablo; bir yanda hükümetin insanüstü bir gayretle yürüttüğü devasa bir inşaat hamlesi, diğer yanda ise bu fiziksel inşaya ruh katamayan, ona istikamet veremeyen bir "yerel akıl tutulmasıdır."

Cumhuriyet tarihinin en büyük konut seferberliği Malatya sahasında icra ediliyor. Saray Mahallesi’nden İkizce’ye kadar devlet, lojistik tüm gücüyle orada. Ancak bu takdire şayan gayret, merkezi planlamanın soğuk mekaniğine mahkûm edilmiş durumda. Ankara, Malatya’ya bir "proje" çiziyor; ama o projenin içine Malatya’nın rüzgarını, komşuluk hukukunu ve esnaf kültürünü yerleştirecek olan yerel dinamiklerdir. Malatya’nın asıl trajedisi de tam bu noktada başlıyor: Şehrin okumuş yazmışlarının, teknik insanlarının ve kanaat önderlerinin bir araya gelip merkezi yönetime rehberlik edecek ortak bir ses çıkaramaması.

Şehir münevverleri, merkezi planlamaya yön verecek bir "üst akıl" oluşturmak yerine; ya kendi köşelerine çekildiler ya da çözüm üretmeyen bir şikayet korosuna dahil oldular. Şehri bilenlerin sustuğu yerde, kararlar sadece rakamlar ve metrekareler üzerinden verilir oldu. Sonuç; Bir çocuğun elinden çıkmış gibi logo istifi bir kent merkezi ile binaları yükselen ama kimliği silinen, ruhu sürgün edilmiş bir Malatya. Bugün binlerce konut teslim ediliyor, kuralar çekiliyor lakin bu panoramada hala büyük eksikler var.

İkizce’de veya Gelinciktepe’de anahtarını alan vatandaş; kapısını açtığında doğalgazın, yolun, toplu taşımanın ve en önemlisi bir esnaf muhitinin yokluğuyla karşılaşıyor. Konut var ama hayat yok. Bir bakkalı, bir meydanı, bir ruhu olmayan bu "uydu kentler", Malatya’nın kadim mahalle kültürünü bir "barınma mecburiyetine" indirgiyor. Binaları yaşatıyoruz ama insanı o belirsizliğin, altyapısızlığın ve "münevver hüsranının" içinde boğuyoruz. Oysa biliyoruz ki; şehri imar ederken nesli ihya etmeyi ihmal ederseniz; ihmal ettiğiniz o nesil, imar ettiğiniz şehri yerle bir eder.

Malatya’nın kurtuluşu sadece beton mikserlerinin dönmesinde değil; bu şehrin münevverlerinin kibrini ve küskünlüğünü bir kenara bırakıp ortak bir çözüm tasarlamasındadır. Ankara’nın bütçesine Malatya’nın aklını eklemezsek; yarın elimizde sağlam binalar ama içinde yabancılaşmış, mutsuz ve hikayesini kaybetmiş bir toplum kalacaktır. Vakit, teslim edilen konutun anahtarını değil, şehrin geleceğinin pusulasını eline alma vaktidir.

Selam ve muhabbetle...