Üç Kudsî Kelime: Kulluğun Şifreleri

Dilimizden eksik etmediğimiz, namazlarımızın ardından otuz üçer defa tekrarladığımız Sübhanallah, Elhamdülillah ve Allahuekber kelimeleri, aslında derin bir iman ve marifet dünyasının kapılarını aralayan üç kudsî anahtardır.

Bu kelimeler yalnızca birer zikir ifadesi değildir. Kâinatı okumak, İlâhî tecellileri anlamak ve insanın kulluk vazifesini idrak etmek bakımından bütüncül bir mana taşırlar. Her biri ayrı bir hakikati ifade ederken üçü birlikte insanın Rabbine karşı takdis, şükür ve tazim vazifesini tamamlar.

Sübhanallah, Allah'ı noksan sıfatlardan tenzih etmektir. İnsan kâinata baktığında göklerin muhteşem düzenini, yıldızların intizamını, dağların heybetini ve tabiatın kusursuz işleyişini görür. Bütün bu azametli sanatın karşısında, sanatkârının her türlü acizlikten, kusurdan ve eksiklikten münezzeh olduğunu ilan eder. Bu, Celal tecellileri karşısında insanın hayret ve takdis dilidir.

Elhamdülillah, Allah'a hamd ve şükretmektir. Güneşin doğuşu, baharın gelişi, bir çiçeğin açışı, annenin şefkati, sağlığımız, sevdiklerimiz ve hayatımızdaki sayısız nimetler... Her biri İlâhî rahmetin ve ikramın birer tecellisidir. İnsan bu nimetlerin gerçek sahibini tanıdığında minnetini hamde dönüştürür. Bu da Cemal tecellileri karşısında insanın sevgi ve şükür dilidir.

Allahuekber ise Allah'ın her şeyden büyük olduğunu ilan etmektir. Kâinattaki sanatın, ilmin ve kudretin büyüklüğü karşısında insan kendi küçüklüğünü fark eder. Bütün varlıkların üzerinde, her türlü tasavvurun ötesinde bir azamet bulunduğunu idrak eder. Böylece Kemal tecellileri karşısında tazim ve teslimiyetle tekbir getirir.

Bu açıdan bakıldığında üç kelime, Celal, Cemal ve Kemal tecellilerine karşı insanın üç temel kulluk duruşunu temsil eder: Tenzih, şükür ve tazim.

İnsan, mahluk olması itibarıyla sınırlı ve muhtaçtır. İlmi az, kudreti sınırlı, ömrü kısa ve ihtiyaçları ve düşmanları sonsuzdur. Allah ise hiçbir şeye muhtaç olmayan, sonsuz ilim ve kudret sahibi, her türlü noksanlıktan münezzeh olan Zât'tır. Bu bakımdan kul ile Hâlık arasında nihayetsiz bir fark/uzaklık vardır. Kul bu hakikati idrak ederek "Sübhanallah" der.

Diğer taraftan Cenab-ı Hak, sonsuz rahmeti, ilmi ve terbiyesiyle kuluna yakındır. İnsanın her ihtiyacını bilmesi, duasını işitmesi ve onu sayısız nimetlerle kuşatması bu yakınlığın tezahürleridir. Kul da bu ihsanlar karşısında "Elhamdülillah" diyerek hamd eder.

Nitekim Kur'an-ı Kerim'de, "Biz ona şah damarından daha yakınız" (Kaf, 50/16) buyrulur.

Bu üç kelimenin manası namazın bütününe yayılmıştır. Fatiha'da "Elhamdülillahi Rabbil âlemîn" diyerek hamd ile Rabbimize yöneliriz. Rükûda "Sübhâne Rabbiye'l-Azîm" diyerek O'nun azametini ve noksansızlığını ilan ederiz. Secdede "Sübhâne Rabbiye'l-A'lâ" diyerek en yüce olan Rabbimizi tesbih eder, kendi aczimizi ve kulluğumuzu ifade ederiz.

Namazın ardından otuz üçer defa tekrarladığımız bu kelimeler, namazın içinde yaşadığımız derin manaların bir özeti ve teyidi gibidir. 

Bu üç kelime, ahiret hakikatini anlamak bakımından da önemli bir tefekkür kapısı açar: Sübhanallah, sonsuz hikmet ve rahmet sahibi olan Allah'ın noksanlıktan münezzeh olduğunu hatırlatır. Dünya hayatının geçiciliği karşısında insanın ebediyet arzusu, İlâhî rahmetin sonsuzluğunu düşünmeye sevk eder.

Elhamdülillah, insana verilen nimetlerin ve güzelliklerin gerçek değerini hatırlatır. İnsan sevdiklerinden ayrılmak istemez, güzelliklerin devamını arzu eder. İçindeki sonsuzluk isteği, ebedî saadete duyduğu ihtiyacın önemli bir işaretidir.
Allahuekber ise yeniden diriliş konusundaki tereddütleri gideren bir iman perspektifi kazandırır. Her baharda milyonlarca canlıyı yeniden dirilten, kuru toprağa hayat veren sonsuz kudret için insanları yeniden yaratmak elbette zor değildir. Bir baharı yaratan kudret, bütün insanları haşirde bir araya getirmeye de muktedirdir.

Aynı zamanda bir müslüman bu kelimelerle yeryüzünü kaplayan büyük bir zikir halkasına dahil olur: Dünyanın dört bir yanında milyonlarca mümin, namazlarının ardından aynı kelimeleri tekrar eder. İstanbul'da, Mekke'de, Medine'de, Afrika'da ve Asya'da yükselen bu sesler, bütün müminleri ortak bir kulluk dairesinde buluşturur.

Her mümin kendi başına zikir yaparken aynı zamanda büyük bir iman ve ibadet halkasına iştirak eder. Asırlardır peygamberlerin, sahabelerin ve müminlerin dilinden düşmeyen bu kelimeler, bugün de yeryüzünü kuşatan müşterek bir kulluk ilanı olarak devam etmektedir.

Sübhanallah, Elhamdülillah, Allahuekber...

Biri tenzihin, diğeri şükrün, öteki tazimin dilidir. Sübhanallah ile Rabbimizi noksanlıklardan tenzih eder, Elhamdülillah ile nimetlerinin farkına varır, Allahuekber ile O'nun azameti karşısında kulluğumuzu idrak ederiz.

Asıl mesele bu kelimeleri yalnızca dilimizle tekrar etmek değil, manalarını hayatımıza taşımaktır. Gördüğümüz her güzellikte şükretmek, kâinattaki her sanat eserinde Allah'ın kudretini okumak ve her hadise karşısında O'nun sonsuz büyüklüğünü hatırlamak...

İşte o zaman tesbih, elimizdeki tanelerden çıkar; kalbimize, ruhumuza ve bütün hayatımıza yayılır. Rabbini tanıyan O'nun azameti karşısında teslim olan bir kulun ruhu özgürleşir. Ne korkular, ne endişeler ne de kaygılar onu esir alamaz.