Evlerimizdeki Sahte Mutluluk

Çocuklarımızın Üzülmeye, Kaybetmeye ve Ağlamaya Hakkı Yok mu?

Sevgili anne babalar, elinizi vicdanınıza koyun ve şu can sıkıcı soruma dürüstçe cevap verin: Evlatlarınızı kendi ellerinizle 'mecburi bir mutluluk kampına' kapattığınızın farkında mısınız? Durun, hemen savunmaya geçmeyin. Niyetim fedakârlığınızı yargılamak ya da ebeveynlik egolarınızı incitmek değil. Niyetim, o sosyal medyada sergilenen kusursuz aile vitrininizin arkasında nefessiz kalan bir gerçeğin elinden tutmak. Sahi, en son ne zaman çocuğunuzun doya doya, hıçkıra hıçkıra üzülmesine müsaade ettiniz?

Parktayız. Çocuk koşarken takılıp düşüyor. Dizi kanamış, canı fena halde yanmış. Beklenen nedir? Ağlaması. Peki biz anne-babalar ne yapıyoruz? Bütün sülale panik halinde üstüne atlıyoruz: "Aaa bak kuş geçiyor! Geçti geçti! Aslan oğlum ağlamaz, benim prenses kızım hiç üzülmez!" Çocuğun o an hissettiği tek bir gerçeklik var: Acı. Biz ise o acıyı alelacele bir halının altına süpürüp, eline bir tablet veya yeni bir oyuncak tutuşturarak ona sentetik bir neşe enjekte etmeye çalışıyoruz. Neden? Çünkü tahammülümüz yok. Çocuğumuzun gözyaşı dökmesi, kendi ebeveynlik karnemizde zayıf bir notmuş gibi ödümüzü koparıyor.

Sevgili anne-babalar, niyetinizin iyi olduğunu biliyorum. Evladınızın ayağına taş değmesin istiyorsunuz. Ama farkında olmadan onlara çok büyük bir kötülük yapıyoruz. Onları "Sürekli mutlu olmalısın" diyen görünmez bir hapishaneye tıkıyoruz.

Eskiden "hüzün" diye bir duygumuz vardı bizim. İnsanı olgunlaştıran, kalbi incelten, başkasının derdini anlamamızı sağlayan o bereketli toprak. Şimdi yerini ithal bir "pozitiflik" şovuna bıraktı. Üzülmeyi, bir oyunu kaybetmeyi, hayal kırıklığını bir hastalık gibi görmeye başladık. Çocuğun evcil kuşu mu öldü? Aman travma olmasın diye çocuk okuldayken koşa koşa gidip petshoptan aynısını alıyor, çaktırmadan kafese koyuyoruz. Neden? Çocuk ölümle, kayıpla tanışmasın diye mi? Hayır. Biz onun gözyaşlarıyla yüzleşecek gücü kendimizde bulamadığımız için. Kendi yetersizliğimizin üstünü örtüyoruz aslında.

Peki bu "Aman yüzü düşmesin" baskısı altındaki çocuk ne hissediyor? Derin bir suçluluk. Herkesin ondan neşe beklediği bir evde, kalbi kırıldığında çocuk şöyle düşünür: "Annem babam benim için bu kadar saçını süpürge ediyor, odam oyuncak dolu. Ama ben içimde bir ağırlık hissediyorum. Demek ki bende bir bozukluk var. Ben nankörüm." İsviçreli ünlü psikiyatr Carl Jung bu durumu şu sarsıcı cümleyle özetler: "Bütün psikolojik rahatsızlıkların temelinde, yaşanması gereken meşru acıdan kaçınmak yatar." Biz çocuklarımızı acıdan kaçırayım derken, onları kendi duygularına yabancı, ruhsuz birer vitrin mankenine çeviriyoruz.

Oysa bizim inancımızda, bizim medeniyet kodlarımızda çocuğun hüznüne duyulan muazzam bir saygı vardır. Peygamber Efendimiz (s.a.v.)'in o muhteşem pedagojisini hatırlayın. Medine'de Ebu Umeyr adında küçük bir çocuğun çok sevdiği "Nuğayr" adında küçük bir kuşu vardı ve kuş öldü. Çocuğun dünyası başına yıkılmıştı. Peki Alemlere Rahmet olarak gönderilen Peygamber ne yaptı? "Aman ağlama, sana devesini alırım" mı dedi? Çocuğun dikkatini mi dağıttı? Hayır. İşini gücünü bıraktı, o küçücük çocuğun evine taziyeye gitti. Onunla oturdu, onun seviyesine indi ve acısını paylaştı. Çocuğun yas tutma hakkına, onun gözyaşına saygı duydu. Çünkü insanın kalbi, acıyı yaşamadan genişlemez.

Pedagoji bilimi bize ne söylüyor?

Bugün modern bilim de tam olarak bu kadim bilgeliği yankılıyor. Sosyal psikolog Jonathan Haidt, çocukların "psikolojik bağışıklık sisteminden" bahseder. Bedenimiz nasıl mikroplarla karşılaştıkça hastalıklara karşı güçleniyorsa, zihnimiz de hayal kırıklığı, stres ve üzüntüyle başa çıktıkça dayanıklılık kazanır. Peki bu steril fanusun içinde büyüyen, acıdan özenle yalıtılmış çocukları gelecekte ne bekliyor sanıyorsunuz? Mutlu bir son mu? Hayır. Koca bir enkaz. Haidt’in sarsıcı araştırmaları acı gerçeği yüzümüze çarpıyor: Son yıllarda çığ gibi büyüyen ergenlik çağı depresyonu, felç edici kaygı bozuklukları ve içimizi yakan intihar oranlarındaki o korkunç artışın baş faili, tam da evlerimizdeki bu "aman çocuğum üzülmesin" tutumudur. Çocuğu küçük üzüntülerden koruyayım derken, aslında onu hayatın gerçek fırtınaları karşısında tamamen savunmasız bırakıyoruz. Evin içindeki bu masumane gözüken "pozitiflik şovu", sokakta en ufak bir engelde paramparça olan, depresif ve kırılgan bir toplum yaratıyor. Hüznü yaşayan çocuk, kendi iç dünyasını düzenlemeyi öğrenir. "Düştüm, canım yandı, ağladım ama hayattayım ve geçiyor" bilgisini beynine kazır. Bu, hayatta ona verebileceğiniz en güçlü zırhtır.

Rahmetli hocamız Doğan Cüceloğlu'nun o uyarısını unutmayın: "Çocuğun duygusunu reddetmek, çocuğun varlığını reddetmektir."

Yapmayın! Gözyaşlarını çalmayın çocukların. Bırakın kırılsınlar. Bırakın bozulan oyuncaklarının arkasından doya doya ağlasınlar.

Peki Ne Yapacağız?

1. Susturucu Değil, Şahit Olun: Çocuğunuz ağladığında hemen onu susturmaya, dikkatini dağıtmaya çalışmayın. Aceleyle "Geçti" demek, "Duygunu yaşamanı istemiyorum" demektir. Sadece yanına oturun ve gözlerinin içine bakarak şahitlik edin: "Şu an çok üzgünsün. Canın çok yanıyor. Biliyorum." Ona anlaşıldığını hissettirin.

2. Ebeveynlik Vitrinini Çöpe Atın: Toplum içinde veya misafirlikte çocuğunuz mızmızlandığında, "Elalem ne der, kötü ebeveyn sanırlar" kibrinden kurtulun. Çocuğunuz sizin performans göstergeniz değil, bir insandır. Kendi egonuzu rahatlatmak için çocuğun duygusunu bastırmayın.

3. Yağmuru Durdurmaya Çalışmayın, Beraber Islanın: Bir ebeveynin görevi gökyüzündeki kara bulutları dağıtmak değildir. Göreviniz, yağmur yağarken ve çocuk üşürken onun yanında durup omuz omuza ıslanmayı göze almaktır. Çözüm üretmek için acele etmeyin, sadece onun karanlığında ona yoldaş olun.

İnanın bana, onlara bırakacağınız en büyük miras, her duyguyu korkusuzca yaşayabilecekleri o şefkatli evin iklimidir. Gözyaşıyla sulanmayan toprakta çiçek açmaz; bırakın çocuklarınızın ruhu kana kana ağlasın ki, gülüşleri sahici olsun.